Haritası yapılacak alan içinde kalan yeryüzü topoğrafyasının ve insan eli ile yapılmış her türlü objenin (yollar,binalar,enerji nakil hatları vb.) kanun ve yönetmelikler hükmünde ölçülmesi ve mevcut durumunun kağıt üzerinde gösterilmesi işlemine Sayısal Halihazır Harita denir.
Bir yerin halihazır harita yapılma isteği projeden projeye göre değişmektedir. Örnek olarak, imar uygulaması yapılacak bir bölge ise zemindeki mevcut binaların korunması, kesin sınır içeren yerlerin belirlenmesi gibi nedenlerden ötürü yapılması zorunludur. Diğer bir ifadeyle, kentsel dönüşüm için programlanan bir projede parsel ve malik sayıları çok olan bölgelerde kimin ne kadar yer kullandığını, yola göre konumlarını detaylı öğrenmek için halihazır harita üretimi yapılmaktadır.
Belediyelerin yapacağı teknik hizmetlerin proje planlaması, tasarımı, uygulaması ve işletmesi, imar planı ve yukarıda belirtilen diğer projelerin gerçekleşmesi amacıyla Belediyelerce veya İller Bankasınca yaptırılan büyük ölçekli haritalar da Halihazır Harita olarak adlandırılır.
Şehir Plancıları çalışmalarını planı yapılacak alanda kalan binaların, yolların, elektrik hatlarının, derelerin, tepelerin vb. konumlarını gösteren ölçekli bir harita üzerinde yaparlar. İmar Planlarında belirtilen esaslardan; konut alanları, park alanları, dini tesis alanları, yollar Halihazır Haritalar olmadan tamamlanması mümkün olamamaktadır.
Halihazır Harita’ da nirengi, poligon noktaları, RS noktaları, binalar, binaların kat adedi, kaldırımlar, yollar, sokaklar, dışında kalan yerlere ait yükseklik eğrileri, ağaçlar, elektrik direkleri, ada ve parsel numaraları ve sınırları vb. çalışılan alanda bulunan her şey gösterilir. Halihazır Haritalar, ” 1/2500 ve Daha Büyük Ölçekli Harita ve Planların Yapımına ait Yönetmelik ” esaslarına göre 1/1000 veya 1/2000 ölçekli olarak yapılır.
İmar Planı sınırları dışında kalan yerlerde yapılacak olan konut veya işyeri yapılarının ruhsat alabilmesi için Mevzi İmar Planı‘nın dolayısıyla da Halihazır Haritası’ nın hazırlatılması gerekmektedir. Hâlihazır haritalar yapılma amacı ve sunulacağı kurumlara göre, o kurum ve amaca yönelik şartnamelere göre yapılmak zorundadır.
Halihazır harita ölçümlerinin onaylanma süresince kurumlarca halihazır harita raporu, ölçüm aletlerinin kalibrasyon belgeleri, koordinat özet ve çıktıları, GPS kontrol raporu, GPS gözlem planı (kinematik gözlemler için ölçü güzergah planı), GPS ölçme kayıt çizelgesi, dengeleme hesap ve sonuçları, açı, kenar ve nivelman ölçü çizelgeleri ve çıktıları, kontrol noktaları ve röper krokileri, ölçü krokileri, kontrol noktaları kanavaları ve dönüşüm katsayıları gibi birçok parametre aranmaktadır.
Ayrıca hâlihazır haritalar, yapısı gereği hassas ölçüm gerektiren haritalardır. Hâlihazır ölçüm sonucunda, alınan koordinat ve kot değerleri esas alınarak, baraj, tesis ve benzeri yapılar inşa edilmekte ve bu verilere göre dizayn edilmektedir.
GES ( Güneş Enerji sistemleri), RES (Rüzgar Enerji Sistemleri), HES işlemleri, kamulaştırma, imar planı, plansız alanlarda yapılaşma ve bir çok iş kolu için öncelikle olmazsa olmaz altlık haritalardır.
İmar uygulamaları, yol projeleri, enerji projeleri, mühendislik uygulamaları ve diğer proje çalışmalarında BOHHBUY (Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği’ne) bağlı kalınarak Sayısal Halihazır Harita kullanılır.
- Sayısal Halihazır Haritalar
- Sayısal Şeritvari Haritalar
- Sayısal Topografik Haritalar
- Kadastral Haritalar
- Kamulaştırma Haritaları
- Maden Haritaları
- Göl, Akarsu ve Deniz Kıyı Haritaları
- Orman ve Amenajman Haritaları
- Tematik ve Vektörel Haritalar
Halihazır Harita Niçin Düzenlenir?
Halihazır haritalar imar planlarının hazırlanmasına esas teşkil ederler. 3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde uygulama imar planları, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen (…) detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bir bütün olan plan olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle İmar Kanununa göre (varsa) kadastral durumun halihazır haritaların üzerine işlenmesi gerekir. Bir başka ifadeyle halihazır haritası yapılmayan alanlarda nazım ve uygulama imar planı yapılması, tanım gereği mümkün değildir.
Nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır.
Uygulama imar planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır. Halihazır haritaların hazırlanması kadar güncel tutulması da önemlidir. Arazi üzerinde meydana gelen değişikliklerin, zaman içinde yapılan ya da yıkılan yapıların haritaya işlenmesi gerekir. Halihazır haritalar güncellenmediği zaman hem imar planlarının hem de parselasyon planlarının hazırlanmasında zorluklarla karşılaşılacaktır. Bu nedenle, zaman içinde yapılan yapı ve tesisler halihazır haritaya aktarılarak haritaların güncelliği korunmalıdır.
Halihazır Haritaları Kim Yaptırır?
3194 sayılı İmar Kanunu’nun halihazır haritaları bulunmayan yerlerin halihazır haritaları belediye ve sınırları içinde belediyeler, bu sınırlar dışında ise özel idareler tarafından yaptırılır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile diğer kamu idareleri de yapmakla görevli oldukları planlar için halihazır harita alımına yetkilidirler. Halihazır haritalar, belediyeler tarafından kendi personeli aracılığı ile yaptırılabileceği gibi, İller Bankası vasıtasıyla veya ihale usulü ile de yaptırılabilir. Halihazır haritaları kendi personeli vasıtası ile yaptırmak isteyen belediyeler, harita yapımı işinde görev alacak teknik personelin listesini, öğrenim durumlarını gösterir belgelerle birlikte Bayındırlık ve İskan Bakanlığına göndererek yeterlik almak zorundadırlar. Halihazır haritaların ihale yolu ile yaptırılmak istenmesi durumunda, “Harita Mühendislik Hizmetlerini Yüklenecek Müellif ve Müellif Kuruluşların Ehliyet Durumlarına Ait Yönetmelik” hükümlerine göre hareket edilmesi gerekir. Halihazır haritalar hangi yöntemle hazırlanırsa hazırlansın, belediye ve sınırları içinde belediye başkanının, bu sınırlar dışında valinin onayı ile yürürlüğe girer.